Der is al in hiel soad oer sein en skreun,
dy bange jierren ûnder de besetter,
al foel dat plan foar't Tredde Ryk yn 't wetter,
miljoenen hawwe de ellinde preuun.

Uteinlik waard de fijân wer ferdreaun
en geandewei waarden de tiden better,
no binne wy tsientallen jierren letter,
guon dingen binnen lykwols altyd bleaun.

By Sondel bleau in bunkerkamp yntakt,
dat letter brûkt waard foar de rekreaasje,
it is in byld dat je noch hieltyd pakt.

Tekst: Eize de Boer

Het voormalige Kamp Eisbär

Jacobus (Koos) Boomsma verzetsstrijder

link: radarstation

Van radarstation tot bungalowpark

Radarbuis LB13/40 van Kamp Sondel

SONDEL – De eigenaren van recreatiecentrum Sondel willen alle zeventien bunkers op het terrein vervangen door 35 tot 40 recreatiewoningen. De bunkers uit 1942 zij te vochtig om nog langer te verhuren aan groepen scholieren of voetballers. Ze voldoen volgens de eigenaren niet meer aan de kwaliteitseisen van deze tijd. De laatste jaren zijn de ruimtes al moeilijk te verhuren. Dit jaar worden nog mar vier bunkers verhuurd.

Het college van burgemeester en wethouders van Gaasterlân-Sleat is het met het plan van eigenaren Ed Landman en Jeannette van Beem eens en legt het plan voor aan de gemeenteraad. Die beslist eind september of het bestemmingsplan gewijzigd mag worden en de sloop van de bunkers kan doorgaan. Volgens B&W moet de ontwikkelaar, Tasta Bouw, financieel nog wel water bij de wijn doen.

Als er niet al te veel bezwaren binnenkomen bij de gemeente en het weer mee zit, staan de eerste recreatiewoningen er in januari al. Tasta Bouw gaat steeds per vier kavels bouwen. Die moeten eerst wel verkocht zijn. De prijs van een woning is nog niet bekend. Als de raad akkoord gaat, wordt er begin oktober een informatieavond belegd voor de inwoners van Sondel.

De eigenaren zeggen het park, inclusief de camping, te moeten verkopen als de raad beslist dat de bunkers niet gesloopt worden. ,,Dan is het financieel niet langer te doen en is het einde verhaal". Aldus Ed Landman.

De bunkers zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duiters gebouwd als radarpost. Omdat zij historische waarde hebben, heeft de gemeente naar eigen zeggen de mogelijkheid om op een deel van het terrein een museum op te zetten ook bestudeerd. Zij heeft gekeken naar voorbeelden in binnen- en buitenland, maar kwam tot de conclusie dat een museum niet uit kan.

Bron Leeuwarder courant - 20 aug. 2002

Plan sloop bunkers in ‘kamp’ Sondel 

Ondernemer wil er bungalows voor terug

Door Catrienus Meijer
SONDEL. Het ziet er niet uit. Aan de buitenkant onooglijk en van binnen onbewoonbaar. De 17 voormalige bunkers in het recreatiecentrum Sondel verdienen de sloophamer. Eigenaar Ed Landman heeft bij de gemeente Gaasterlân-Sleat daartoe een vergunning aangevraagd. ‘Dat het er nu maar snel van mag komen’, hoopt hij. Want het water staat hem tot aan de lippen. Al sinds jaren komen er geen groepen meer naar het voormalige ‘kamp’ Sondel. En dit voorjaar bleef de camping  leeg. ‘Met Hemelvaart hadden we vier kampeerders. Normaliter zitten we dan vol’. Afsluiting van de weg richting Sondel als gevolg van de aanleg van een rotonde in de N359, was daar volgens Landman de oorzaak van. ‘Alles en iedereen ging nu aan ons voorbij’. Bij de provincie Fryslân diende hij een schadeclaim in.

Nee, allemaal rooskleurig staat het er niet voor. Om een uiteindelijke strop om de nek voor te zijn kaartte Landman anderhalf jaar geleden een soort ‘overlevingsplan’ aan bij de gemeente Gaasterlân-Sleat. Sloop van de bunkers en de bouw van bungalows zijn daarvan de voornaamste ingrediënten.  Maar het vlotte sindsdien niet erg. Tot ongenoegen van de recreatieondernemer die alsmaar dieper in de problemen raakt. ‘Als het nog langer duurt kost het ons de kop’, verzucht hij, ‘gaat het niet door is het verhaal voor ons over en uit’.

Bungalows

Landman, sinds 1998 eigenaar van het recreatiecentrum Sondel, werkte samen met Tasta Bouw uit Leeuwarden een plan uit voor opwaardering van het 5 hectare grote gebied. Op de kavels van elk ongeveer 400 m2 wil hij de bouw van bungalows mogelijk maken. Op de plaats waar nu nog de 17 bunkers staan zouden straks ongeveer 36 bungalows moeten komen. ‘Het verhaal van 50 bungalows is niet reëel’, zegt Landman, ‘we hebben dat alleen maar bij de gemeente neergelegd als optie voor het bestemmingsplan. Als je je vastpint op 40 zet je de zaak op slot. Binnen de provinciale regels is 50 mogelijk. Dus waarom die ruimte niet laten?’ Het huidige plan dateert uit 1942.
Landman wil het plan in fasen ontwikkelen. Dit jaar als had hij een modelwoning willen laten bouwen maar nu de sloop en een bouwvergunning op zich laten wachten, zit dat er voorlopig niet in. Over de kosten van het plan kan Landman nog niets zeggen.
‘We zullen proberen de bungalows budget neutraal te realiseren. Met de opbrengsten uit de grondverkoop willen we het recreatiecentrum een nieuwe impuls geven’. Wat de gegadigden voor de door Tasta Bouw gebouwde bungalows gaan betalen is evenmin nog bekend. De camping op het recreatiecentrum blijft buiten de plannen. ‘Dat is allemaal prima voor elkaar’, zegt Landman. Hetzelfde geld voor de fraai aangelegde zwembaden achter in het park. Wel gaan de  bijgebouwen en de kantine tegen de vlakte. Ze komen overigens pas in een latere fase aan bod evenals de nog vier in redelijke staat verkerende bunkers waar binnenkort nog een aantal groepen in zal verblijven.

‘…in pricipe….

Landman had er op gehoopt dat de gemeenteraad zich al in augustus over de sloop en bouwvergunning had gebogen. Dat is niet het geval en het is ook nog maar de vraag wanneer dat het geval is. ‘Daar is nog helemaal geen zicht op’, zegt wethouder Willem  Sprik desgevraagd.  Bij de gemeente Gaasterlân-Sleat wordt overigens positief gereageerd. Sprik zegt dat het college er ‘in principe’ positief tegenover staat. ‘Het centrum is aan een totale renovatie toe’, meent hij.
‘wat er nu staat is niet meer van deze tijd’. De wethouder wil de eigenaar in zijn plannen tegemoet komen en de ruimte bieden. Echter ook een beperking laten gelden.
Het nieuwe bestemmingsplan zal volgens Sprik niet meer dan bouw van 40 bungalows mogelijk maken. ‘Je moet kijken naar de oppervlakte die voor dat doel is bestemd. Het moet wel verantwoord  zijn. Die ruimte is gewoon te krap’. Sprik hoop binnenkort met de omwonende om tafel te kunnen om de kwestie door te praten. Er wordt een soort voorlichtingsavond belegd. Van de inbreng zal afhangen of de gemeente totale sloop voorstaat of een enkele bunker willen laten bestaan.

‘We zijn daar op zich geen voorstander van en ik kan mij ook niet voorstellen dat er een grote affiniteit is met de bunkers’. Mocht die er al zijn is het volgens Sprik slechts een ‘herinneringswaarde’. Nee, we willen de ondernemer de ruimte bieden en niet voor de voeten lopen. Die ondernemer is overigens wel van plan de structuur van het gebied, waar het gaat om een fraaie eikenlaan, in stand houden. Ed en Jeanette Landman kochten  het recreatiecentrum in 1998 van de familie Schuurman die het bedrijf 20 jaar onder haar hoede heeft gehad. Het centrum dateert oorspronkelijk uit 1941. Duitsers zetten er houten barakken neer die een jaar later alweer werden vervangen. Er kwamen stenen gebouwen voor in de plaats. Die werden op hun beurt in de jaren 1943 en 1944 vervangen door de huidige stenen bunkers. Voor de helft werden ze onder de grond gebouwd.
Met de bouw werd het in die tijd niet zo nauw genomen. ‘De Duitsers trommelden er inwoners van de omliggende dorpen voor op en die voelden er weinig voor om er hechte gebouwen van te maken’. Meest heikele is het gebrek aan cement tussen de muren. ‘Men voelde er niet zoveel voor om voor de Duitsers te werken en bedachten allerlei manieren om hen dwars te zitten’.

Ondanks de gebrekkige bouw hielden de 17 bunkers stand maar zijn inmiddels voor het merendeel onbewoonbaar geworden. ‘Het ongedierte kan er gemakkelijk binnen dringen en ze zijn enorm vochtig’. Nadat ‘foute Nederlanders’er na de oorlog door de NSB werden vastgehouden, werd het in 1947 in gebruik genomen als groepsverblijf. ‘Dat kon in die dagen prima. Men stelde toen hele andere eisen dan vandaag de dag’. Een glorietijd beleefde het ‘kamp Sondel’, zo het in de volksmond bleef heten, toen Jaap Mulder uit Sondel de latere burgemeester van Tytjerksterdiel, het in 1953 aankocht.

Bron: Balkster Courant 22 augustus 2002 

Inpassen historische bunkers in nieuwbouwplan ’moeilijk’

SONDEL. Als het aan de gemeente Gaasterlân-Sleat ligt mogen alle 17 bunkers in het recreatiecentrum Sondel, tegen de vlakte. Hoewel er sprake is van historische waarde blijkt het handhaven van een enkele bunker ondoenlijk. ‘Ook al omdat het zeer moeilijk zal blijken om de gedateerde bunker in het gemoderniseerde recreatiecentrum in te passen’, schrijven burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. Die buigt zich volgende week over het plan van eigenaar Ed Landman, om alle bunkers te slopen en nieuwbouw van bungalows mogelijk te maken.

 Het plan van Ed en Jeanette Landman  voorziet in de sloop van alle uit de Tweede Wereldoorlog daterende bunkers. Ze zijn er slecht aan toe en vrijwel niet meer te herstellen. De bunkers werden in 1942 in opdracht van de Duitsers gebouwd als radarpost. Vanwege het historische karakter overwoog de gemeente nog wel één of meer bunkers als herinneringsobject in stand te willen houden. Daar wordt nu van afgezien omdat één enkele bunker het verhaal van toen onmogelijk kan weergeven. ‘Men zou daarvoor het geheel moeten kunnen aanschouwen en als het ware beleven hoe de bunkers in hun strakke situering langs de bomenlaan de verderop in het weiland gelegen radarposten aansturen’.

 Sloop van de 17 bunkers is dus onontkoombaar. Verder voorziet het plan in de sloop van de kantine, de dienstwoning en gebouwen rond het zwembad. Ervoor in de plaats wil Landman 36 bungalows, een recreatiegebouw en twee dienstwoningen laten bouwen. De camping op het complex wil hij opwaarderen waardoor onder meer een toiletaccommodatie wordt vergroot.

Burgemeester en wethouders plaatsen kanttekeningen bij de bouw van een tweede dienstwoning. Volgens de beleidsregels in gemeente en provincie kan op een bedrijfsaccommodatie nooit meer dan één bedrijfswoning worden gebouwd en het college wil zich daar aan houden. Voor Landman is er nog wel de mogelijkheid het plan toch te realiseren maar zal dan een gedegen onderbouwing van de noodzaak van een tweede woning moeten indienen. Middels een artikel 19-procedure zou dan alsnog een tweede woning mogelijk kunnen worden. In het verleden hebben op het complex sinds 1998 in eigendom van de familie Landman, overigens drie dienstwoningen gestaan.

 Dinsdagavond buigt de gemeenteraad zich over het nemen van een voorbereidingsbesluit hetgeen de plannen van Ed Landman uiteindelijk mogelijk moet maken. Nu al luid de verwachting dat een deel van de plannen pas na 2003 kan worden uitgevoerd. Dit in verband met het Bestemmingsplan Buitengebied dat de gemeente binnenkort de inspraak inbrengt.

 Bron: Balkster Courant 19 september ’02

Bunkers Sondel mogen plat

 BALK. De bunkers op het recreatiecentrum in Sondel mogen plat. De fractie in de gemeenteraad van Gaasterlân-Sleat hadden daar dinsdagavond geen moeite mee. Hoewel veel raadsleden nostalgische gevoelens koesterden (velen hebben er in hun jeugd een vakantie door gebracht) stemde men probleemloos in met sloop. Wel werd een pleidooi gehouden voor een historisch aandenken.

 De bunkers dateren uit 1942. Op last  van de Duitsers werden ze in dat jaar gebouwd. Uit het oogpunt van historische waarde pleitte Sake Mollema (FNP) er voor enkele bunkers die nu nog buiten het centrum te vinden zijn als klein monument in ere te herstellen. In overleg met Mar en Klif en de vereniging Gaast en Klif zou er een klein museum ingericht kunnen worden. In één van de bunkers zou een permanente overzichttentoonstelling kunnen komen rn ook zou de vroegere radar terug geplaatst kunnen worden. Zo’n radar is ergens in Dwingeloo nog wel te vinden’, wist wethouder Willem Sprik. De mogelijkheden zullen worden onderzocht.

 De fam Landman is nu een stapje verder in haar streven de 17 oude bunkers te slopen. Een deel wordt allang niet meer gebruikt. Ze zijn er slecht aan toe, met name groepen, in onder te brengen. Op de plek wil de familie straks 40 bungalows bouwen en een beheerderwoning. Graag zag het een tweede beheerderwoning gerealiseerd maar daar voelt de gemeente vooralsnog niets voor. Op de foto de bunkers in het recreatiecentrum.  

 Bron: Balkster Courant 26 september 2002

Onderzoek exploitatie bunkers in Sondel

Bunkers in voormalige radarkamp worden gesloopt

BALK/SONDEL.  De gemeente Gaasterlân-Sleat gaat samen met Informatiecentrum Mar en Klif onderzoek doen naar de mogelijkheid een bunker in Sondel in te richten als museum. In de bunker zou de historie van het kamp Sondel tot uitdrukking moeten worden gebracht. Het idee is een gevolg van de sloop van de 17 bunkers in het voormalige radarkamp in Sondel tijdens de Tweede Wereldoorlog gebouwd en bekend als ‘Kampf Eisbar’. De bunkers werden jarenlang gebruikt als recreatiewoningen. De toestand is nu echter zo slecht dat sloop de enige optie is. Eigenaar Ed Landman wil er 36 tot 40 bungalows voor in de plaats bouwen.

Projectontwikkelaar Hans Tadema legde na afloop van de bijeenkomst  desgevraagd uit, best mee te willen denken over een herinneringsplan. Volgens hem kan een bunker buiten het centrum een optie zijn maar ook wellicht een monument nabij de entree. ‘En misschien is een soort museum in het centrale gebouw een optie’. Overwogen is wel om één van de 17 bunkers in het kamp te behouden. De geschiedenis van de plek pleit er daarvoor. ‘Sondel’ is waarschijnlijk het nog enige intact zijnde radarkamp. Met name de hoeveelheid en opstelling van de bunkers bepalen dat. Inpasbaarheid van een bunker in het reorganisatieplan is echter niet mogelijk. Bovendien wordt er aan getwijfeld of die ene bunker het beeld van een compleet radarkamp kan oproepen. De historie zou alleen recht gedaan worden ‘als het geheel gehandhaafd zou blijven’. Maar dat vergt gigantische investeringen.

De bunkers zijn van zodanige slechte kwaliteit dat er vermogens geïnvesteerd moeten worden om ze weer voor gebruik geschikt te maken. Daarom besloot Ed Landman, sinds 1998 eigenaar van het recreatiekamp, tot de sloop en nam Tasta Bouw uit Leeuwarden in de arm voor het maken van een plan. Dat gaat uit van de bouw van 36 tot 40 bungalows op kavels van tussen de 350 tot 700 m². Daarnaast voorziet het plan in een totale opwaardering van het terrein, de bouw van een beheerderwoning en een centrumgebouw met vijverpartij. De mogelijkheid bestaat dat in dat gebouw een overdekt zwembad wordt aangebracht. Het huidige zwembad, in de open lucht, verdwijnt. De kavels gaan inclusief te bouwen woningen ongeveer 120.000 euro kosten.  Piet Braam gaf gisteravond namens Tasta tekst en uitleg over het plan tot herinrichting van het terrein dat bekendheid kreeg onder de naam ‘Recreatiecentrum Sondel’. Die naam houdt het overigens niet.
‘Bij een nieuwe invulling hoort ook een nieuw logo’, meende hij.

Voor het toekomstige centrum is daarom ‘Recreatiepark Sondeler Gaast’ bedacht. ‘Met elkaar willen we er een mooi plan van maken’, hoopt Braam, ‘het kan een toegevoegde waarde zijn’ Opwaardering van het centrum is noodzakelijk’. Wethouder Willem Sprik onderschreef eerder op de avond die stelling. ‘Een kwaliteitsslag kan altijd plaats vinden’, stelde hij, ‘dat moet hier realiseerbaar zijn’.

Grote bunker met daarbovenop de kantine

Gaasterlân-Sleat wil de opwaardering van het voormalige kamp wel mogelijk maken. De gemeenteraad nam eerder al een voorbereidingsbesluit.
En onlangs werd de procedure om uitvoering van de plannen mogelijk te maken, gestart. Als er geen bezwaren tegen het plan komen zou eind augustus met de sloop van de bunkers begonnen kunnen worden.
Een vergunning daartoe is ook bij de gemeente aangevraagd. Vooruitlopend  daarop wil de gemeente middels een versnelde procedure de bouw van een voorbeeldwoning mogelijk maken.  
 

Bron: Balkster Courant   6 februari  2003    
Door: Catrienus Meijer

Stichting wil radar terug op historisch affuit kamp Sondel

Bureau stelt historische waarde vast

SONDEL. Bijna een jaar gelden maakte Ed Landman zijn plannen voor de sloop van de bunkers in ‘kamp’ Sondel, bekend. De 17 voormalige bunkers in het sinds de jaren vijftig als recreatiecentrum in gebruik zijnde park, waren zodanig slecht dat van acceptabele huisvesting voor vakantiegangers geen sprake meer kon zijn. Sloop was de enige optie waarna herbouw middels 36 bungalows zijn beslag moet krijgen. Inmiddels is het zover dat de modelwoning af is. Maar de bunkers moeten nog worden gesloopt. Om gestalte te geven aan de herinneringswaarde van het gedurende de Tweede Wereldoorlog niet onbeduidende kamp., ijveren de Stichting Gaast en Sted uit Balk en Mar en Klif uit Oudemirdum  voor een soort herinneringsmonument. Door het plaatsen van en radar op een affuit op een perceel grond dat aan het kamp grenst, zou dat gestalte moeten worden gegeven. Plannen hiertoe worden onderzocht.

Herinnering
Over de sloop van de bunkers is iedereen het inmiddels wel eens. Maar kan het kamp zondermeer zomaar worden vergeten? Als het aan de bestuurders van de Stichting Gaast en Sted ligt niet. Bram de Smit, secretaris van de stichting, zou het liefst zien dat er op het affuit op het achtergelegen land een nieuwe  radarpost word gebouwd. ‘Gewoon, om de herinnering uit die tijd levend te houden’. Momenteel is het bestuur op zoek naar een geschikte radar, het liefst een authentiek model ‘maar als het niet lukt een kopie’.

Bestuursleden speuren stad en land af, proberen zelfs in Duitsland zo’n radar op te snorren. Volgens Bram de Smit moet er in Bremen of Hamburg nog een radar zijn. Gepoogd is in Dwingeloo een radar te bemachtigen bij het daar gevestigde Planatron.  ‘Een aantal opgestelde schotels werden vervangen maar bemachtiging van een exemplaar ligt moeilijk. We verwachten dat het een kopie zal worden’. In het laatste geval zal er een soort silhouet verrijzen, de contouren van de vroegere radar.

Kamp Eisbar
Het kamp in Sondel kreeg gedurende de Tweede Wereldoorlog bekendheid als radiopeilstation ‘Eisbar’. Het maakte deel uit van een netwerk van peilstations dat geheel Nederland overlapte. Om tot aanleg te kunnen komen waren in 1941 bij Sondel gronden onteigend. Eenmaal opgebouwd speurde de Luftwaffe vanuit de plek het luchtruim met radarapparatuur af. Na de oorlog verdwenen ze bijna allemaal. Dat in Sondel hield tot nog toe stand al veranderde door de jaren heen haar functie. Hoewel, de bunkers behielden hun vorm en omvang. Op één van de bunkers, die met de naam Freya , stond een peilradar. Verder stonden er peilradars op de affuiten net buiten het kamp. Volgens de Smit is het goed mogelijk om zo’n affuit geschikt te maken tot herinneringsmonument. Daarin worden ze gesteund door de gemeente Gaasterlân-Sleat.

Lanenstructuur
Als het aan Gaast en Sted ligt blijft dus het affuit buiten het huidige kamp en de bunker Freya behouden voor de toekomst. ‘Ze vormden tezamen het hart van het radarpeilstation’, zegt de Smit. Met behoud van de drie ‘kan de geschiedenis van het radarpeilstation voortreffelijk worden neergezet’.bovendien hoopt dat na de sloop van de bunkers, bij de daarop volgende herinrichting van het terrein, rekening wordt gehouden met de bestaande structuur. ‘Door die laanstructuur te handhaven kan ook daarin een stukje herinnering blijven bestaan’. Wat dat laatste betreft is er en goede kan van slagen. ‘Ik heb schetsen van de projectontwikkelaar gezien en die komen aan die wensen tegemoet’. Wat de bunker Freya betreft heeft De Smit minder hoop en verwacht dat de bunker evenals de andere bunkers gesloopt zal worden. In een brief aan de rijksdienst voor de Monumentenzorg in Zeist vraagt de stichting of de dienst belangstelling heeft en mogelijkheden ziet de Gaasterlanders in hun streven te steunen. Er zijn nog geen afspraken gemaakt. Ook over de mogelijkheden van een toekomstig beschermd monument is nog niet gesproken.

Namens de gemeente Gaasterlân-Sleat onderhoudt ambtenaar Jan de Vries de contacten met monumentenzorg in Zeist. Omdat de gemeenteraad destijds opdracht gaf tot het houden van een onderzoek naar de historische waarde van het kamp gaf de gemeente een extern bureau, deskundig op het gebied van oorlogsherinneringen, daartoe opdracht. ‘ Er is door het bureau wel een bepaalde waarde vastgesteld’, zegt Jan de Vries. Dat leidde tot een aantal aanbevelingen waartoe behoud van de eerder genoemde laanstructuur er één is. ‘ Ook hecht het bureau wel waarde aan de bunkers in het kamp maar hun slechte staat doet dat teniet’. In plaats van de ene bunker waar Gaast en Sted hoop op heeft zou behoud van twee bunkers volgens dat onderzoek haalbaar moeten worden gemaakt. ‘
Die twee bunkers zouden een plaats moeten krijgen tegen de groensingel achter op het terrein’, zegt De Vries. Twee bouwkavel voor woningen zouden in dat geval plaats moeten ruimen. Eén van de twee bunkers zou tot een soort doorloopexpositieruimte gemaakt kunnen worden. ‘Door het aanbrengen van glazen wanden kan de historie van daarachter worden getoond’. In de andere bunker zou getoond moeten worden hoe het vertrek er tijdens de Tweede Wereldoorlog er bij stond.

Gaasterlân-Sleat onderhoudt ook de contacten met de grondeigenaren Smink en Veltman.
Mochten er overeenkomsten worden gesloten dan zal het gebied vermoedelijk worden opgenomen in een nog nader te ontwikkelen fietsroute langs de oorlogsherinneringen in Gaasterland. Ad Landman, eigenaar van het recreatiecentrum Sondel, is daar groot voorstander van. ‘Het leent zich er prima voor’, zegt hij. Zelf deed hij ook al veel onderzoek naar de historie van het voormalige kamp dat hij sinds 1998 in bezit heeft. In de kantine van het centrum is een wand met foto’s en begeleidende teksten geplakt.

Wethouder Willem Sprik van de gemeente Gaasterlân-Sleat is ook voorstander van een goede invulling. Volgens hem is de zaak planologisch nog niet helemaal rond maar zal over niet al te lange tijd een sloopvergunning richting projectontwikkelaar gaan. ‘Maar dat kan niet eerder dan dat de provincie haar goedkeuring heeft gegeven. Is dat het geval kan upgrading beginnen’. Dat in de totale upgrading ruimte blijft voor de historie van het kamp is volgens Sprik een must. ‘Het is heel belangrijk als er iets van intact blijft. Er liggen per slot veel persoonlijke herinneringen’.  

Bron: Balkster Courant,  24 juli 2003
Door; Caterienus Meijer

Radar die op een bunker stond op gesteld
op 'Kamp Sondel'

foto, 14 febr. 2004

Sloophamer sloopt rustig door in wintermaanden 

In de wintermaanden kon men de sloophamer tot een kilometer in de omtrek horen ratelen. Aannemer Haarsma was niet elke dag aanwezig om te slopen, omreden dat de bunker voor een bepaalde datum verdwenen moesten zijn. De sloop van de kantine werd in januari onderhanden genomen. Ook dit was voor de sloophamer geen probleem. De kantine die eind jaren 50 boven op een bunker werd gebouwd moest eerst worden ontdaan van dakmastiek en het hout en ijzeren skelet. Na een tik met de sloophamer vielen delen van de muren van de bovenbouw zo om.
Na dien werd er twee hele grote hopen gemaakt van al het puin dat aanwezig was. In eerste instantie zou al het puin met de vrachtwagen worden afgevoerd en door de puinbreker worden vermalen en dan weer worden teruggebracht voor een verharde onderlaag in de wegen op het kamp. Voor het zelfde geld kon men ook een puinbreker laten komen die dan in één week alle puin kan vermalen. Er moest eerst nog een vergunning komen voor de geluids- overlast. Na dit geregeld te hebben stond er eind april een grote puinbreker bij de voormalige kantine, waar één van de twee grote puinhopen lag. Van geluidsoverlast was zo goed als niks te horen alleen als de hydrolische kraan grote brokstukken boven in de breker gooide dan denderde het even. Het puin dat over de afvoerband ging kwam eerst nog een grote magneet tegen die alle ijzerdeeltjes er uit haalde. Vervolgens werd het puin door een shovel op een grote hoop gedeponeerd op het voormalige voetbalveld. 5 mei '04 vertrok de puinbreker weer.

Woning en infocentrum bijna klaar

Sondel april 2007, De timmerlieden en installatiebedrijven zijn nog druk in de weer om de laatste hand te leggen aan de nieuwe woning en infocentrum van het nieuwe Bungalowpark Sondeler Gaast. Dit is althans het laatste nieuwe bouwwerk wat wordt gebouwd. Als de familie Landman overgaat naar de nieuwe woning zal hun oude woning worden gesloopt welke vroeger ook een bunker was.
In de volksmond zal de naam kamp altijd wel blijven bestaan maar de beheerders hebben het kamp omgedoopt tot Sondelergaast
Er is nu niets meer terug te vinden van het kamp 'Eisbär. Alleen de vervallen bunkers in de landerijen er om heen doen nog spreken van de oorlogsjaren 1940 - 1945.

Woning met infocentrum

Bungalows op kampeerplekken in Sondel

Recreatiepark Sondel is na dit seizoen camping af. Eigenaren Ed en Jeanette Landman gaan zich helemaal richten op luxe vakantiehuizen, want met de camping is geen droog brood te verdienen. Het is een moeilijke beslissing voor het echtpaar., dat het park inmiddels tien jaar runt. De camping bestaat al sinds 1972 en is eigenlijk niet weg te denken uit de omgeving. Ed Landman: ,,Maar we moesten een keuze maken, want de camping is nooit winstgevend genoeg geweest. " Tot 2005 ging het nog redelijk, maar daarna zakte de markt helemaal in elkaar. ,,Als we in het hoogseizoen voor 20 procent bezet zijn, is het veel."  De onderbezetting komt volgens hem doordat er in de omgeving in een korte tijd te veel  kleine campings zijn bijgekomen. ,,Er zijn veel vijvers, maar niet genoeg vissen. Steeds minder mensen gaan kamperen, maar er komen wel meer campings bij. Daar zijn wij de dupe van."

Het idee om de camping te sluiten en daarvoor  in de plaats dertig bungalows te bouwen is niet zomaar uit de lucht komen vallen. Een aantal jaren geleden zijn de zeventien oude bunkers bij het recreatiecentrum gesloopt om ook daar bungalows te plaatsen. Dat bleek een goede zet te zijn. ,,Het ging boven verwachting. Binnen twee jaar zijn ze allemaal verkocht."
De bedoeling is dat volgend jaar met de bouw van de nieuwe bungalows wordt begonnen. De vakantiehuizen worden zo gebouwd dat ook mensen met een lichamelijke beperking er zonder problemen kunnen vertoeven. De plannen liggen nu bij de gemeente voor goedkeuring.

Bron: Leeuwarder Courant
Door: Margje Kooistra                         
2 juli 2008

Bungalows op kampeerplekken in Sondel

SONDEL.  Recreatiepark Sondel is na seizoen camping af. Eigenaren Ed en Jeannette Landman gaan zich helemaal richten op luxe vakantiehuizen, want met de camping is geen brood meer te verdienen. Het is een moeilijke beslissing voor het echtpaar, dat het park inmiddels tien jaar runt.  De camping bestaat al sinds 1972  en is eigenlijk niet weg te denken uit de omgeving. Ed Landman: ,,Maar we moesten een keuze maken, want de camping is nooit winstgevend  genoemd geweest. "
Tot 2005 ging het nog redelijk, maar daarna zakte de markt helemaal in elkaar. ,,Als we in het hoogseizeon voor 20 procent bezet zijn, is het veel." De onderbezetting komt volgens hem doordat er een korte tijd veel kleine campings zijn bijgekomen. ,,Er zijn veeel vijvers, maar niet genoeg vissen. Steeds minder mensen gaan kamperen, maar er komen wel meer campings bij. Daar worden wij de dupe van."
Het idee om de camping te sluiten en daarvoor in de plaats dertig bungalows te bouwen is niet zomaar uit de lucht komen vallen. Een aantal jaren geleden zijn de zeventien oude bunkers bij het recreatiecentrum gesloopt om ook daar bungalows te plaatsen. Dat bleek een goede zet te zijn. ,,Het ging boven verwachting. Binnen twee jaar zijn ze allemaal verkocht. "
De bedoeling is dat volgend jaar met de bouw van de nieuwe bungalows  wordt begonnen. De vakantiehuizen worden zo gebouwd dat ook mensen met een lichamelijke beperking er zonder problemen kunnen vertoeven. De plannen liggen nu voor goedkeuring bij de gemeente.

Bron: Leeuwarder Courant
Door Margje Kooistra
2 juli 2008                      

Riedo.nl 19 maart 2009