Tacozijl ontleent zijn naam naar een man genaamd (Taka) Taeke die aldaar aan het water woonde, aldus de boeken van weleer. De sluis/zijl zal rond 1300 gebouwd zijn.
Uit verschillende gegevens is af te leiden dat de Ee vanaf de Middelzee uitmondde in de Zuiderzee de allure had van een brede rivier. Ze heeft haar betekenis verloren toen in de elfde en twaalfde eeuw de zuidelijke uitloper van de Middelzee is afgesloten. 

Eeuwen geleden in 1398 was Tacozijl één van de belangrijkste handelsroute aan de Zuiderzee.
Vanaf Tacozijl voer men via de Ee door Sloten naar het Slotermeer verder richting Woudsend en door de Wijmerts naar Sneek waar men in de Middelzee uitkwam.
Volgens geschiedschrijver Tacitus die de veroveringstochten ook heeft meegemaakt, hebben de Romeinen deze wateren ook bevaren.

Toen in de dertiende eeuw de landen tusschen Friesland en Noord-Holland door de Noordzee werden verzwolgen, en de Zuiderzee hare tegenwoordige uitgestrektheid kreeg, verlandde de Middelzee gelijktijdig zoodanig, dat zij binnen een tijdsverloop van omstreeks twee eeuwen opslijkte en in voortreffelijke bouw- en weilanden was herschapen.


In een boekje 'Vereenigde Nederlanden, vijftiende deel' uitgave in 1788 staat geschreven dat Takezyl in 1495 nog de eenige goede haven van Westergo was, doch minder geschikt is voor zware schepen.
Bij deze Zyl werd in het gemelde jaar een Blokhuis opgeworpen, door de Vetkoopers,
tegen de bezetting van Fox te Sloten, die zich van deeze haven zocht meester te maken.
Dit blokhuis moet een soort fort met gevangenis zijn geweest.
 
In het archief van het waterschap vinden we o.a. dat op 14 februari 1656 de sluis en de bijbehorende
herberg voor een tijd van drie jaar door het waterschapbestuur werd verpacht aan ene
Intcke Hylckes. De ,,zijlvoogd" kreeg een tapvergunning, mocht tol heffen en had het recht van
visserij buitendijks tot aan de Priester Fenne en buitendijks tot aan de Langesloot, alsmede het gebruik van
de buiten gelegen losse landerijen.
De huurder van de sluis mocht 2 stuivers heffen van de kleine schepen, die door de sluizen moesten, en van
de grote schepen, waarvoor twee deuren open moesten, 3 stuivers.
De tol voor ponten en turfschepen bedroef 44 stuiver. Intcke Hylckes moest verder toezicht houden op
sluis en woning ,,so het behoorde". Van de herberg is door het toenmalige waterschapbestuur tijdens
vergaderingen goed gebruik gemaakt.


 


Uit de Koninklijke Courant van 1809.


In de LC van 1822 zijn  tekeningen in te zien voor het maken van een 'wipbrug', ophaal brug.
Wellicht lag over het water nog geen brug en liep men over de sluisdeuren naar de overkant.


In 1825 wordt de herberg op Tacozijl ook wel als Contributie-huis beschreven.
 

Plattegrond van Tacozijl uit 1832  van HISGIS
Kadastrale gemeente Balk sectie C4. Nummer  471= de herberg waar het dijkbestuur van de Zeven Grietenijen en de Stad Sloten vergaderde tot 1905. Hierna wordt het woning met boerderij bewoond door Meine Wijnia.
1233= boerderij nu bewoond door Durk en Heidi vd Werf. 472= de sluiswachterwoning.

 


 

 

Het Dijkbestuur verhuurde de Contributiehuis/herberg/logement en boerderij en viswater voor drie jaar.
Het bestuur kwam dan bijeen in de herberg om bovengenoemde te verpachten.


Meerdere kasteleins hebben deze Herberg beheerd vanaf 1809:
 Willem Kerstens vd Sluis 1809
Hans Paulus vd Woude rond 1827 - 1834, 
Jan Obbes de Jong, 1834 - 1838 en is ook eigenaar/boer(erft) van de naast gelegen boerderij, nu Durk en Heidi
 1838 Jan Obbes de Jong, huisman te Tacozijl verkoopt Zathe en landen (Durk en Heidi) aan
jonkheer Gerard Regnier Gerl van Swinderen, grietman te Rijs voor 7260 gulden.

Hylke Tjebbes Dijkstra, 1838 - 1844
Pieter Franzes Deinum en Neeltje Siebes Visser trouwen in Sloten op 4 juni 1837.
In 1844 verhuizen zij naar Tacozijl (kadastrale aanduiding 471).
Pieter zijn beroep is sluiswachter, kastelein, tapper en veehouder
aldus bij het aangeven van een geboorte van zoon of dochter.
In 1864 vertrekken zij op 14 mei naar Oudega H.O.N.(it Heidenschap)

Atze Jans Knol, 1864 - 1869
Jouke Geerts de Boer, 1869 - 1875
 Egbert Siemen Bouwhuis, 1875 - 1881
Pieter Abes Vallinga  is kastelein van 1881 - 1888
Jelle Keulen,  1883 - 1905
Rond  1905 is de vergunning voor verkoop van sterke drank in de herberg ingetrokken en
wordt nu woning met boerderij
Meine Wijnia, 1905 - 1911
Titte van der Goot, 1911 - 1929, na deze datum verhuizen zij naar de naast gelegen boerderij
Jan Hartstra 1929 - 1935 (boerderij brand af)

 


1848, bestek ter inzage in de herberg te Tacozijl
 


1870, bestekboekjes inkijken voor aanbesteding

   


1871, verhuur van losse landen en visscherijen

 
 

 

Hiernaast een besteksituatie  van de
                            havenwerken uit 1881.

Hierin staat te lezen;
Rijks beschoeiing lang 107 M, vernieuwd in 1881

Namen die er onder staan:
A.S. de Jong, W.S. de Jong en A.A. de Lange

en

Het Rijk bezit hier geen meerder eigendom dan de oppervlakte welke door de aangeduide rijkswerken worden ingenomen.

 


De oude sluis met ophaalbrug van Tacozijl rondom 1900. Hoge gebouw is de herberg annex woning. Rechts de sluiswachters woning. In die tijd woonden hier de arbeiders van het waterschap ,,De Zeven Grietenijen en de Stad Sloten" met hun gezin. Eén van de eigenlijke gebruikers van de woning was het gezin van Hendrik Keizer, die de molen in de Uitheijing van het waterschap bij Tacozijl beheerde en voorman was bij het aanbrengen van kaapglooiingen voor de dijken van het waterschap.
Ook was Hendrik Keizer doodgraver voor de Joodse gemeente van Lemsterland, die sinds 1863 een kerkhof bij Tacozijl hadden.

 

De herberg met boerderij wordt weer voor 6 jaar verhuurd, 29 okt. 1904 Het dijkbestuur heeft weer veel werk uitbesteed aan het onderhoud van de sluis en daarom trend,  5 mei 1911
                 


Foto digitaal gereconstrueerd.


Zo moet het er rondom 1920 uit hebben gezien. Op de achtergrond de herberg waar eertijds het Dijkbestuur van de Zeven Grietenijen en de Stad Sloten zitting hield om de boerderijen met landerijen te verhuren, alsmede de stukken water voor de visserij. Ook de herberg met tolweg werd om de 3 jaar weer opnieuw verhuurd.
Het achterstuk van de herberg was boerderij en de betreffende kastelein had er zijn pakweg 16 stuks melkvee staan.
Mooie bijkomstigheid was dat de kastelein/boer het hooi vanaf de weg op zolder kon schuiven, aldus Bouke Schotanus uit Nijemirdum. Dit omdat de herberg/boerderij half in de zeedijk was ingebouwd.


1914, Tacozijl vanaf Sondeler kant gezien


1914, sluis van Tacozijl

Jac. P.Thijsse schreef het boek, "Langs de Zuiderzee" in 1914. Hij fietste om de gehele Zuiderzee zo dicht mogelijk bij de zeedijken langs en beschreef het volgende:  Maar toen we Tacozijl naderden, was 't weer wat beter en dat doet me wel plezier, want nu heb  ik van de Westzijde van het plaatsje een mooie bonte herinnering: een groote boerenplaats aardig in de boomen, met een reusachtig groot en hoog rood-pannendak en groen luikje in 't wolfsend.

De groote dubbele inrijdeur groen met geel en daarnaast een blauw dak van een zijgebouw. En als je nu doorrijdt, den dijk op en dan linksaf, krijg je dezelfde plaats van de Oostzijde te zien en dat ziet er heel anders uit, want daar is een sluis, een ophaalbrug en een lang gebouw, half herberg, half sluiswachterswoning, waarboven heel eventjes dat roode dak aan den anderen kant komt uitsteken. Tacozijl is een van de poorten van Friesland, schepen komen hier binnenschutten.

Olieverf tekeningen gemaakt door: L.W.R. Wenckebach

 


Nederlandse militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 op Tacozijl
Op de achtergrond de herberg met daar aanvast de boerderij die in 1935 door brand werd verwoest.

Hieronder een gelijksoortige foto uit 1914-1915.
Op het bordje staat 'Leve Tacozijl 1914-1915' en in die tijd gemaakt. Er staan militairen op,
en personen die op de boerderij (de Skieppebourkerij van Durk en Heidi vd Werf) woonden.


Bovenste rij 2e van links, mogelijk Folkert R. Semplonius geb. 31-10-1892.
6 soldaten, Kerst Uilkes Bangma arbeider bij Semplonius, Tiede de Jong deze mist een stukje vinger.
2e rij vlnr: Tietje R. Semplonius geb. 5-8-1898 of Afke R. Semplonius geb. 28-3-1894, hiernaast oude man
met bolhoed Folkert Rommert Semplonius geb. 10-3-1833,
daarnaast man met pijp veehouder op boerderij Rommert F. Semplonius geb. 11 okt 1863 -1933,
dan zijn vrouw Akke Tiedes de Jong geb. 16-9-1863, hiernaast mogelijk Jacobje R. Semplonius geb. 22-8-1895,
laatste vrouw in de rij is Joltje R. Semplonius geb. 16-5-1890.
Met dank voor de namen van kleindochter Jantje Koopman en foto van Rommert van der Veen.

Rommert Semplonius was veehouder op deze boerderij van mei 1883 - mei 1929
 


Een gelijknamige foto als hierboven ook weer met Ned. militairen.
Vrouw linksboven is Tietsje Semplonius, vrouw linksonder Jacobje of Afke Semplonius.
Vrouw rechtsboven Jacobje of Afke Semplonius.
Vrouw rechtsonder Wiepke Roelevink geb. te Lemmer, getrouwd 3 juni 1915 met Folkert R. Semplonius.
Midden Rommert Semplonius en Akke Tiedes de Jong.
Foto van Rommert van der Veen.


Bron: Hepkema, 24 okt 2914

 

Onderstaande 3 foto's gemaakt, 1928


De laatste foto van de ophaalbrug van Tacozijl in volle glorie.
Foto van Auke Hylkema.

 


Hierboven is de ophaalbrug al afgebroken.
Foto van Auke Hylkema.

Links de herberg/logement waar het Dijkbestuur van de Zeven Grietenijen en de Stad Sloten altijd vergaderde.
Daar aanvast de schuur waar de kastelein die ook boer was zijn melkvee had.
Bij verwisseling  van de huurder(s) werd boelgoed gehouden. Open boelgoed in window

Het schijnt in die tijd dat bij een dergelijke verhuizing/boelgoed dit te veel gesleep was.
Men had in die tijd de middelen niet om alles te verhuizen.
Kastelein Pieter F. Deinum hield hier boelgoed en verhuisde naar it Heidenschap en kocht daar een 'stjelp' boerderij, bracht de landerijen op orde en kocht daarna weer vee.

 


Het water de Ee stroomt richting de Brekkenpolder. Aan weerszijden een windmotor. De linker molen hield de
Jan Obbes Polder droog. Onder deze molen net het puntje van de Wijckeler toren. Rechter molen hield de 1e steke droog. Rechts op de voorgrond een woonboot van de Fam. Keizer.
Op de voorgrond de sluis en een nieuw werkhok, wellicht in gebruik als werkplaats voor de bouw van de betonnen brug. Verderop het skutsje van vervener Hermanus Rateman.  Foto van Auke Hylkema.

 


Eén der weinige foto van de bouw van de Nieuwe betonnen brug gebouwd in 1928.
Op de achtergrond de wipbrug en de herberg te zien.



De Nieuwe betonnen brug

 


Leeuwarder Courant 8 oktober 1928

In 1927 is begonnen met de aanleg van de Afsluitdijk. De Zuiderzee is in 1932 IJsselmeer geworden, eb en vloed hebben geen invloed meer.
Voordat de Zuiderzee werd afgesloten  werd er op Tacozijl bij laag tij wel gespuid. Na 1932 gebeurde dit nog maar sporadisch, namelijk wanneer bij straffe oostenwind het water naar de westwal werd gedreven.
De betonnen brug is een belangrijke verkeersverbetering. De sluizen doen alleen nog dienst om het water op te keren van een sterke oostenwind.
                 

30 mei 1935. De oude herberg/ boerderij brand geheel af door schoorsteen brand veroorzaakt door blikseminslag. Volgens de overlevering van Hartstra was er al enkele jaren sprake van een nieuwbouw stjelp even verderop
t.o. het stort van de Steke.
Dit omdat het overgrote deel van de landerijen in de Aap liggen.
De schoorsteenbrand versnelde dit. In 13 weken en voor 13000 gulden stond er een nieuwe stjelp, Jan Hartstra betrekt deze op 1 november 1935.
 

 


In de nacht van zestien op zeventien april 1945 is de betonnen brug die de weg van Gaasterland naar Lemmer verbind door de Duitsers opgeblazen. Dit nadat een groot konvooi met paard en bolderwagens die waren gevorderd, afgeladen met oorlogsmateriaal vanaf Kamp Sondel over de brug waren richting Lemmer.
In Lemmer aangekomen stond er een hele lange rij te wachten omdat alles op de boot moest worden geladen.
Een aantal boeren duurde dit veel te lang  en duwden hun 'oude' bolderwagens met munitie het 'maaiem' in en vertrokken weer met gezwinde tred naar huis. Foto Gemeente Gaasterlân-Sleat.

 


Foto rondom 1950
Dit is de noodbrug die over de sluis kwam te liggen nadat de Duitser de betonnen brug hadden laten springen.
Links het sluiswachterwoning van Hendrik Keizer, geboren 15 aug. 1874 te Tacozijl. Hij was sluiswachter en visser en onderhield de kades en wegen aldaar. Er staat in de Leeuwader Courant van 1951  dat de familie Keizer meer dan honderd jaar deze sluis haar onder toezicht heeft.
Hendrik Keizer (1874-1965) vanaf 1924.
Daarvoor zijn vader Jan Jans Keizer, geboren op 4 dec. 1849 te Tacozijl, overleden op 25 mei 1930 te Oudemirdum. Hij is getrouwd met Jeltje Woudstra in 1872. Foto Gemeente Gaasterlân-Sleat.



Foto gemaakt rond 1950. Sluiswachter Hendrik Keizer bedient de sluis.
Boerderij op de achtergrond is van Titte en Anne van der Goot, hedendaags van Durk en Heidi vd Werf.

Foto Gemeente Gaasterlân-Sleat.

Vernielde brug bij Tacozijl wordt vervangen
 


2 juli 1951


 

 

4 november  1952

                 


Zeven jaar bleef de brug zo liggen, als stille herinnering aan de laatste oorlogsdagen.
Sept. 1952 zijn opnieuw brokstukken van de brug met springstoffen bewerkt, het water is rond de fundamenten weggepompt en enkele tientallen arbeiders zijn bezig de in 1928 gelegde betonlagen te verwijderen.
Tijdens de graafwerkzaamheden kwamen een paar landmijnen en een vliegtuigbom tevoorschijn.
De gewaarschuwde mijnenopruimingsdienst hebben de bommen onschadelijk gemaakt.

 

 

De oude sluis op Tacozijl wordt gesloopt

De weemoed van historici en minnaars van landschapsschoon valt te begrijpen dan eeuwen geleden al werd gesproken over een sluis op Tacozijl. Tacozijl was vroeger een belangrijke schakel in de scheepvaartroute van Friesland naar Amsterdam.
Dit punt tussen Sondel en Lemmer met zijn typische sfeer van het oude Joodse kerkhof en de oude sluis.
1951
Indertijd werd nog hevig gepleit voor restauratie van de oude sluis. Restauratie bleek afgezien van de
financiële consequenties, onmogelijk door de aanwezigheid van de nieuwe inlaatsluis.
Met het sluisje achter zich zou de inlaatsluis nooit op volle capaciteit kunnen werken. 


1958, Het voormalige sluisje van Tacozijl met de Zijlroede.  Foto Han de Vries.



17 juni 1953, Zandauto's op nieuwe sluis bij Tacozijl.
Een jaar geleden lag bij het sluisje van Tacozijl nog het overblijfsel van een door de Duitsers
vernielde betonnen brug. Nu rijden de eerste auto's al over de splinter nieuwe inlaatsluis, die er voor in de
plaats is gekomen. Zandauto's wel te verstaan, want het normale verkeer gaat nog steeds over het primitieve
noodbruggetje. Maar dat duurt niet lang meer. Wanneer er voldoende zand is gestort, zal het stukje wegdek
wel niet lang meer op zich laten wachten.
Het schilderachtige oude Tacozijl is dan strak en modern geworden. Foto gemeente Gaasterlân-Sleat.

 

 



 


De Fa. Nagelhout uit Woudsend is hier bezig een stortbed van beton te leggen voor de in 1952 gebouwde inlaatsluis. Oktober 1958
Het stortbed dient om de bodem straks voor uitschuren door de forse waterstroom
uit het IJsselmeer te behoeden.
Wil men volledig van de inlaatsluis gebruik maken, dan moest de overigens
zeer bouwvallige sluis het veld ruimen.

 


Inlaatsluis van Tacozijl anno 4 juli 2009.

                 
Een volgende keer komen de omringende gebouwen aan bod en wat er verder ter sprake komt.
    Riedo.nl  maart 2013
mmw. Feike Samplonius

Bronnen:

Polder de Uitheijing
     
  Historische kranten -
http://kranten.kb.nl

  Archief Leeuwarder Courant
  Fries Historisch en Letterkundig Centrum - Tresoar
  Historie en Geografisch informatie  -  Hisgis
          

  Langs de Zuiderzee door Jac. P. Thijsse
  Johan Groenewoud  - website  Langs de Luts
  Info: Sondel door de eeuwen heen